ΤΟ ΑΕΡΟΣΚΑΦΟΣ PZL P.24 ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑ

                                                            Επισμηναγού (Ι) Χαρίτωνα Χαρούση

*Το άρθρο αποτελεί αναδημοσίευση από το περιοδικό «Ιστορικές Σελίδες, Τεύχος Νο. 20», με μικρές προσθήκες που προέκυψαν από τη συνέχιση της έρευνας για το θέμα, μετά τη δημοσίευσή του.

    Η δεκαετία του 1930 ήταν σημαντική για την εξέλιξη του αεροπλάνου ως οπλικού συστήματος, αφομοιώνοντας τα διδάγματα του Α΄ Παγκόσμιου Πολέμου (1914-18) και του Ισπανικού εμφύλιου (1936). Εκμεταλλευόμενοι τεχνολογίες αιχμής και βελτιωμένους κινητήρες, οι μεγάλοι κατασκευαστές παρουσίασαν καινοτόμα σχέδια καταδιωκτικών, που θα πρωταγωνιστούσαν στο Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Παράγοντες όπως η ταχύτητα, ο βαθμός ανόδου, η ισχύς πυρός και η εμβέλεια, σε συνδυασμό με τα χαρακτηριστικά της ευελιξίας, της ευχρηστίας, της στιβαρότητας και της ορατότητας, έφεραν στο προσκήνιο νέα μονοπλάνα, με ολομεταλλική κατασκευή, ισχυρό οπλισμό και ανασυρόμενο σύστημα προσγείωσης, ως απότοκο της προσπάθειας ικανοποίησης αυτών των αλληλοσυγκρουόμενων απαιτήσεων.  
Μέσα σε αυτό το σκηνικό γεννήθηκε το PZL P.24, κορωνίδα των σχεδιάσεων του Πολωνού αεροπόρου και μηχανικού Zygmunt Puławski (1901-1931), δημιουργού ολομεταλλικών υψηλοπτέρυγων καταδιωκτικών όπως το P.1 του 1929 και το P.7 του 1930 , όλα κατασκευασμένα στο P.Z.L. (Panstwowe Zaklaty Lotnicze ή Κρατικό Εργοστάσιο Αεροπλάνων) στη Βαρσοβία. Ο θάνατος του σε αεροπορικό ατύχημα στις 21-3-1931, είχε ως αποτέλεσμα το P.11 (Σεπτέμβριος του 1931), να ολοκληρωθεί από τον Wsiewolod Jakimiuk. Διέθετε δύο πολυβόλα Vickers Mk.II στο κάλυμμα του κινητήρα και δύο στις πτέρυγες. Από το 1932 έγινε προσπάθεια εξαγωγικής προώθησης του, εκδηλώθηκε μάλιστα και ελληνικό ενδιαφέρον για 24 μονάδες. Η προώθηση του P.11 στη Γαλλία, επέβαλλε την υιοθέτηση του γαλλικού αστεροειδή 14-κυλίνδρου κινητήρα Gnome Rhone και επιμήκυνση της ατράκτου κατά 45cm, οδηγώντας στην εξέλιξη του P.24 για εμπορικούς λόγους. Οι σχεδιάσεις αυτές εισήγαγαν τα ανεξάρτητα σκέλη συστήματος προσγείωσης με ελαιοπνευματικούς αποσβεστήρες κραδασμών μέσα στην άτρακτο, χαρακτηριστικό ιδιαίτερα χρήσιμο σε επιχειρήσεις από κακής ποιότητας διαδρόμους. Πάντως, το μη ανασυρόμενο σύστημα προσγείωσης περιόριζε τις επιδόσεις.
Την εποχή της πρωτοκαθεδρίας των διπλάνων, στους τύπους αυτούς υιοθετήθηκε η ιδιότυπου σχήματος πτέρυγα τύπου «γλάρου» ή «Puławski», θετικής δίεδρου στις ενώσεις με την άτρακτο, όπου ήταν λεπτότερη, και αρνητικής δίεδρου μετά το χαρακτηριστικό «σπάσιμο» όπου ήταν παχύτερη με αυξημένο  μήκος χορδής. Χωρίς ενιαία δοκό, οι δύο ημιπτέρυγες κατέληγαν στην άτρακτο, στην οποία στηρίζονταν με διπλές εγκάρσιες δοκούς, που μοιραία αύξαναν την οπισθέλκουσα. Τα μειονεκτήματα της πεπερασμένης εξέλιξης και της πτωχής στιβαρότητας της πτέρυγας αντισταθμίζονταν από την εξαιρετική ορατότητα που χάριζε στον πιλότο και τα ευχάριστα πτητικά χαρακτηριστικά που συνοψίζονταν σε εξαιρετική σταθερότητα του αεροπλάνου στις κλειστές στροφές και μοναδική ικανότητα διατήρησης της ενέργειάς του σε αυτές.
Στα μέσα της δεκαετίας του ’30 τα P.11/P.24 συγκαταλέγονταν στις καλύτερες σχεδιάσεις παγκοσμίως. Το 1934 το P.24 ήταν το ταχύτερο και βαρύτερα οπλισμένο καταδιωκτικό του κόσμου με δύο πυροβόλα και ισάριθμα πολυβόλα. Η εξέλιξή σταμάτησε με το θάνατο του εμπνευστή τους, οπότε και ξεπεράστηκαν σε όλους τους τομείς επιδόσεων εκτός από την απόδοση στις κλειστές στροφές από όσα μονοπλάνα καταδιωκτικά είχαν ανασυρόμενο σύστημα προσγείωσης (Spitfire, Hurricane, Bf-109, Macchi C.200, FIAT G.50, Bloch MB-151, Dewoitine D.520, LaGG-1, MIG-1). Επιπλέον, τα σύγχρονα βομβαρδιστικά του Άξονα, γερμανικά Henschel Hs-111, Jungers Ju-88 και Dornier Do-17 και ιταλικά CANT Z.1007bis και SIAI SM-79 που κυρίως έμελλε να αντιμετωπίσει, ανάπτυσσαν ίση η μεγαλύτερη ταχύτητα από αυτό.

                                                                                  Περιγραφή του P.24

Το πρωτότυπο πέταξε το Μάιο του 1933 με πτέρυγα τύπου «γλάρου» και κινητήρα Gnôme Rhône 14 Kds 760 ίππων. Το δεύτερο πρωτότυπο (Μάρτιος 1934) πέτυχε παγκόσμιο ρεκόρ στις 28-6-1934 (414 Km/h σε ευθεία και οριζόντια πτήση) με τρίφυλλη έλικα τύπου Letov και κινητήρα Gnôme Rhône 14 Kfs 930 ίππων. Το Νοέμβριο εξοπλίστηκε με πυροβόλα 20mm, προκαλώντας παγκόσμια αίσθηση. Το τρίτο πρωτότυπο (1935) τελειοποίησε  την εξέλιξη του τύπου, ολοκληρώνοντας την οπίσθια άτρακτο, την πτέρυγα και το σύστημα προσγείωσης του P.11c μαζί με νέο ρύγχος, κινητήρα Gnôme Rhône 14kfs 930 ίππων, πυροβόλα 20mm και κλειστό πιλοτήριο. Γνωστό και ως Super P.24bis, φέρεται να κατέληξε το 1936 στην Αιθιοπία, πολεμώντας κατά των Ιταλών, ως προοίμιο της αντιπαράθεσης στα Βαλκάνια! Η άτρακτος χωριζόταν σε δύο τμήματα με κλειστό πιλοτήριο και θωράκιση για τον πιλότο. Το εμπρόσθιο τμήμα είχε πλαίσιο από χάλυβα και αλουμίνιο, με επικάλυψη αλουμινίου. Το οπίσθιο τμήμα ήταν ημιμονοκόμματης κατασκευής. Η πτέρυγα συγκέντρωνε τον οπλισμό και διέθετε συμβατικά ailerons. Η άτρακτος ενσωμάτωνε μία απορριπτόμενη σε περίπτωση ανάγκης δεξαμενή καυσίμου των 360lt ενώ η ουρά στηριζόταν στο έδαφος σε βακτηρία χωρίς τροχό.


                                                                        Παραλλαγές και πωλήσεις του P.24

Η αποτυχία προώθησης του P.24 στη Γαλλία, λόγω της αντίδρασης των Γάλλων κατασκευαστών, ώθησε τους Πολωνούς στην αναζήτηση πελατών χωρίς ανεπτυγμένη πολεμική βιομηχανία, πραγματοποιώντας επαφές και επίδειξη του αεροσκάφους σε αντιπροσωπείες από Βουλγαρία, Γιουγκοσλαβία, Ελλάδα, Εσθονία, Ισπανία, Ουγγαρία, Ρουμανία και Τουρκία. Ο τύπος παράχθηκε στις εξής εκδόσεις με κινητήρα Gnôme Rhône:
•    P.24A – Η Τουρκία παρέλαβε 14 και κατασκεύασε άλλα 20 κατόπιν αδείας. Διέθεταν κινητήρα 14kfs 930 ίππων,  και οπλισμό 2 πυροβόλα Oerlikon 20mm, 2 πολυβόλα Browning 7,92mm και  4 βόμβες των 12,5 kgr. Ακόμα 5 P.24A με νέο κάλυμμα κινητήρα και spinner στην έλικα παρέλαβε η Ελλάδα το 1937.
•    P.24B – Η Βουλγαρία απόκτησε 14, με κινητήρα 14kfs 930 ίππων και οπλισμό 4 πολυβόλα Browning 7,92mm και  4 βόμβες των 12,5 kgr.
•    P.24C – Παρήχθησαν 26 αεροσκάφη για την Τουρκία, παρόμοια με τα P.24B. Έφεραν 2 βόμβες των 50 kgr, ενώ απουσίαζαν τα αεροδυναμικά καλύμματα των δοκών στήριξης της πτέρυγας.
•    P.24E – Αγοράστηκαν 6 από τη Ρουμανία με κινητήρα 14 KIIc32 900 ίππων και δίφυλλη έλικα, που κατασκεύασε ακόμα 44 (κινητήρας KIIIc36 940 ίππων). Αποτέλεσαν τη βάση ανάπτυξης των εγχώριας σχεδίασης I.A.R.80 (ουσιαστικά χαμηλοπτέρυγα P.24).
•    P.24F – Η Ελλάδα παρέλαβε 7 το 1938. Με κινητήρα 14 N-07 970 ίππων με νέο κάλυμμα και spinner στην έλικα, οπλίζονταν με 2 πυροβόλα Oerlikon FF των 20mm και 2 πολυβόλα SCODA Lk32 των 7,92mm, 4 βόμβες των 12,5 kgr ή δύο βόμβες των  50 kgr. Ακόμα 26 κατασκευάστηκαν για τη Βουλγαρία (τελικά παρέλαβε 22). Το νέο μοντέλο διέθετε αλεξίνεμο πάχους 35mm και πλάκες θωράκισης που αύξαναν τις πιθανότητες επιβίωσης του πιλότου από πιθανά πλήγματα.
•    P.24G – Η Ελλάδα παρέλαβε 24 αεροσκάφη το 1938. Ανάλογα των P.24F, διέθεταν 4 πολυβόλα SCODA Lk32 7,92mm. Άλλα 30 κατασκεύασε η Τουρκία στο εργοστάσιο της Καισάρειας με κινητήρα Pratt & Whitney Twin Wasp.
Η συνολική παραγωγή ανήλθε σε 217 αεροσκάφη. Ένα διασώθηκε και βρίσκεται σε μουσείο στην Τουρκία. Δύο παραλλαγές δεν παρήχθησαν ποτέ: Το P.24D για την Ουγγαρία, που στράφηκε στο ιταλικό FIAT CR.32, προκειμένου να παρακάμψει τους περιορισμούς της συνθήκης των Βερσαλλιών και το P.24H για την Πολωνία, με κινητήρα Gnome-Rhone 14N21 1100 ίππων και τέσσερα πυροβόλα, που δεν πρόλαβε τον πόλεμο, αποτελώντας ένα από τα παράδοξά του: Οι Πολωνοί πολέμησαν με υποδεέστερα αεροσκάφη (P.11) από αυτά που είχαν εξάγει!
Την περίοδο του Μεσοπολέμου, οι προμήθειες πολεμικού υλικού σηματοδοτούσαν την πρόθεσή των χωρών να ενταχθούν στα αντίπαλα στρατόπεδα που σύντομα θα αντιπροσώπευαν οι Σύμμαχοι και ο Άξονας. Το πολωνικό αεροσκάφος έδινε τη δυνατότητα σε όποια χώρα το διέθετε να μη δεσμευτεί πολιτικά εξαρτώντας μονοσήμαντα τον εξοπλισμό της αεροπορίας της από κάποια υπερδύναμη της εποχής, εμφανίζοντας προφίλ ουδετερότητας και ελπίζοντας στην υποστήριξη του τύπου, ανεξάρτητα από τις μετέπειτα πολιτικές της επιλογές. Άλλωστε είναι γνωστές οι πιέσεις που δέχτηκαν από Γερμανούς και Βρετανούς οι Βαλκανικές χώρες της εποχής, προκειμένου να ενταχθούν ενεργά σε συμμαχίες. Οι περισσότερες είχαν ήδη αγοράσει το P.24! Πάντως, δεν υπάρχουν στοιχεία για εμπλοκή μεταξύ P.24 αντίπαλων συνασπισμών. Οπωσδήποτε η προτίμηση του  P.24 από Ελλάδα και Τουρκία έχει ιστορικό ενδιαφέρον, αν γίνει αναδρομή στις προμήθειες πολεμικών αεροσκαφών των δύο χωρών μέχρι και τη σύγχρονη εποχή.
Το P.24 πολέμησε με όλες τις πλευρές κατά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η απόδοση του στις αεροπορίες της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας ήταν πολύ καλή απέναντι στα σοβιετικά διπλάνα I-15bis και I-15ter και τα νεώτερα I-16. Τα παρόμοια πολωνικά P.11 απέδωσαν ικανοποιητικά απέναντι στις πρώιμες εκδόσεις των Γερμανικών Bf-109 αλλά ξεπεράστηκαν δραματικά από κάθε επόμενη έκδοση του τύπου. Προκάλεσαν 125 απώλειες με τίμημα 114 δικές τους κατά την εισβολή των Γερμανών στην Πολωνία, κάνοντας εύλογη την απορία για την απόδοση που θα είχε το βελτιωμένο P.24H. Για την εκπληκτική απόδοση των P.24 σε ελληνικά χέρια ακολουθεί εκτενέστερη αναφορά.

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΠΑΡΑΛΛΑΓΩΝ ΑΕΡΟΣΚΑΦΟΥΣ PZL P.24 ΜΕ ΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΕΘΝΟΣΗΜΑ

ΤΥΠΟΣ

PZL P.24 A

PZL P.24 F

PZL P.24 G

ΠΛΗΘΟΣ

5

7

24

ΜΗΚΟΣ

7,50 m

7,60 m

7,60 m

ΕΚΠΕΤΑΣΜΑ

10,71 m

10,68 m

10,68 m

ΥΨΟΣ

2,69  m

2,69  m

2,69  m

ΠΤΕΡΥΓΙΚΗ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ

17,90 m²

17,90 m²

17,90 m²

ΒΑΡΟΣ (ΚΕΝΟ)

1327kgr

1330kgr

1330kgr

ΜΕΓΙΣΤΟ ΒΑΡΟΣ ΑΠΟΓΕΙΩΣΗΣ

1987kgr

2000kgr

2000kgr

ΠΟΣΟΤΗΤΑ ΚΑΥΣΙΜΟΥ

336 lt

360 lt

360 lt

ΤΥΠΟΣ ΚΙΝΗΤΗΡΑ

Gnome-Rhone 14Kfs

Gnome-Rhone 14N-07

Gnome-Rhone 14N-07

ΙΣΧΥΣ ΚΙΝΗΤΗΡΑ

930 hp

950 hp

950 hp

ΛΟΓΟΣ ΙΣΧΥΟΣ - ΒΑΡΟΥΣ (ΑΠΟΓΕΙΩΣΗ)

0,45 hp/Kgr

0,485 hp/Kgr

0,485 hp/Kgr

ΤΑΧΥΤΗΤΑ CRUISE

300 km/h στα 4500 m

310 km/h

310 km/h

ΜΕΓ.ΤΑΧΥΤΗΤΑ (ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ ΘΑΛΑΣΣΑΣ)

325 km/h

345 km/h

345 km/h

ΜΕΓ.ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΣΕ ΜΕΓΑΛΟ ΥΨΟΣ

410 km/h στα 4500 m

430 km/h στα 4250 m

430 km/h στα 4250 m

ΟΡΙΟ ΤΑΧΥΤΗΤΑΣ ΣΕ ΒΥΘΙΣΗ

650 km/h

650 km/h

650 km/h

ΡΥΘΜΟΣ ΑΝΟΔΟΥ

11 m/sec

11,5 m/sec

11,5 m/sec

ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΑΠΟΓΕΙΩΣΗΣ

140 m

105 m

105 m

ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΠΡΟΣΓΕΙΩΣΗΣ

275 m

275 m

275 m

ΕΠΙΔΟΣΗ ΑΝΟΔΟΥ

 

5000 m σε 5’ 40’’

5000 m σε 5’ 40’’

ΕΠΙΔΟΣΗ ΑΝΟΔΟΥ

 

8000 m σε 12’’

8000 m σε 12’’

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΟΡΟΦΗ

9000 m

10500 m

10500 m

ΕΜΒΕΛΕΙΑ

700 km με 300 km/h

750 km με 310 km/h

750 km με 310 km/h

ΠΥΡΟΒΟΛΑ

Δύο Oerlikon FF 20mm με 60 βαο (μόνο τα PZL-24A/F)

Δύο Oerlikon FF 20mm με 60 βαο (μόνο τα PZL-24A/F)

Δεν έφερε

ΠΟΛΥΒΟΛΑ

2  SCODA Lk32  των 7.92mm με 350 βαο

2 SCODA Lk32των 7.92mm με 350 βαο

4  SCODA Lk32            των 7.92mm με 350 βαο

ΒΟΜΒΕΣ

4 των 12,5 kgr ή  2 των 50 kgr

4 των 12,5 kgr ή   2 των 50 kgr

4 των 12,5 kgr ή 2 των 50 kgr
                                                      
                                                                      Τα Ελληνικά PZL P.24 σε δράση

Τον Ιανουάριο του 1936 το δεύτερο πρωτότυπο αξιολογήθηκε στο Τατόι από επιτελείς της Ελληνικής Βασιλικής Αεροπορίας (ΕΒΑ). Η αρχική πρόθεση ήταν η απόκτηση 36 αεροσκάφων, 30 με πυροβόλα και πολυβόλα και τα υπόλοιπα 6 μόνο με πολυβόλα. Στη συνέχεια, πιθανότατα επειδή οι κραδασμοί λόγω της ισχυρής ανάκρουσης των πυροβόλων καταπονούσαν το αεροσκάφος, η τελική αναλογία ήταν 12 αεροσκάφη με μικτό οπλισμό και 24 μόνο με πολυβόλα. Η ελληνική πλευρά απαίτησε βελτιώσεις επί του P.24A, που περιλάμβαναν κινητήρα Gnôme Rhône 14 N-07 των 970 ίππων με νέο κάλυμμα, έλικα με αεροδυναμικό κώνο (spinner), αυξημένη ποσότητα καυσίμου και τροποποιήσεις στα συστήματα καυσίμου και λίπανσης του κινητήρα. Διέθεταν θωράκιση για τον πιλότο, ασύρματο  Telefungen και σύστημα παροχής οξυγόνου της αμερικανικής Gaertner. Όταν ζητήθηκαν οι αλλαγές, 5 αεροσκάφη ήταν σε προχωρημένο στάδιο κατασκευής, οπότε τελικά παραδόθηκαν 5 P.24A, 7 P.24F και 24 P.24G.  Πιθανότατα οι διαφορές μεταξύ P.24A και P.24F ήταν επουσιώδεις και ορισμένες βελτιώσεις ενσωματώθηκαν και στα P.24A. Οι παραδόσεις των πρώτων P.24A άρχισαν το φθινόπωρο του 1937.
Στα αεροσκάφη δόθηκαν οι αριθμοί Δ101 έως Δ136, με το «Δ» να συμβολίζει το ρόλο της Δίωξης, που ήταν και η αποστολή των Μοιρών Διώξεως στις οποίες εντάχθηκαν. Αρχικά συγκεντρώθηκαν στο Σέδες, όμως λόγω της επικείμενης Ιταλικής εισβολής έγινε διασπορά των Μοιρών που όφειλαν να καλύψουν τόσο τα στρατεύματα του μετώπου και τις νηοπομπές που έφερναν τις ενισχύσεις στα λιμάνια της Θεσσαλονίκης και του Βόλου, όσο και τα αστικά κέντρα που συγκέντρωναν τις ελάχιστες υποδομές της χώρας και μοιραία αποτέλεσαν ελκυστικό στόχο για την Ιταλική Αεροπορία (Regia Aeronautica, RA). Αναλυτικά οι Μοίρες των PZL ήταν:

                                   21η Μοίρα (Βοεβόδας Τρικάλων για την άμυνα του Αλβανικού Μετώπου).
                                   22η Μοίρα (Μεγάλη Μίκρα Θεσσαλονίκης για την κάλυψη της πόλης και του λιμανιού της).
                                   23η Μοίρα (Αμπελώνας Λάρισας, για την κάλυψη της Θεσσαλίας).

Σειρά σταθμευμένων PZL P.24. Το πρώτο φέρει πυροβόλα 20mm
Έλληνες αεροπόροι της 22ης Μοίρας Διώξεως φωτογραφίζονται μπροστά από ένα PZL P.24 στο αεροδρόμιο του Σέδες




PZL P.24 παραταγμένα στο αεροδρόμιο του Σέδες




Φόρτωση ταινιών πυρομαχικών στο αριστερό πολυβόλο ενός PZL P.24F.
Η φωτογραφία πιθανότατα έχει ληφθεί στο αεροδρόμιο της Μίκρας.

Στη διάρκεια του πολέμου, οι Μοίρες μετακινήθηκαν συχνά σε βοηθητικά αεροδρόμια της Ηπείρου και της Δ. Μακεδονίας. Η περιορισμένη διάρκεια παραμονής των PZL πάνω από το μέτωπο και συχνά οι καιρικές συνθήκες επέβαλε την προώθηση των Μοιρών βάσεις της πρώτης γραμμής. Πολλά χρησιμοποιούνταν απλώς για τον ανεφοδιασμό των αεροσκαφών μεταξύ των διαδοχικών εξόδων μιας ημέρας, ενώ αυτά επέστρεφαν σε ασφαλέστερες βάσεις για επισκευές και ανάπαυση των πληρωμάτων κατά τη διάρκεια της νύχτας, αποφεύγοντας τις αιφνιδιαστικές επιθέσεις ιταλικών αεροσκαφών. Η τακτική αυτή επέφερε δυσκολίες στη χαρτογράφηση της διάταξης μάχης των ελληνικών αεροσκαφών.
Τα P.24 ήταν η ραχοκοκαλιά της ΕΒΑ, που διέθετε ένα ετερόκλητο και απαρχαιωμένο σύνολο 221 αεροσκαφών αμφίβολης διαθεσιμότητας. Κατά την έναρξη του πολέμου μόνο 116 ήταν αξιόμαχα (εκ των οποίων 95 εν ενεργεία) και μόνο 74 μπορούσαν να θεωρηθούν σχετικά σύγχρονα για αποστολές διώξεως και βομβαρδισμού, οπότε γίνεται εύκολα αντιληπτή η αξία των PZL στις επιχειρήσεις κατά των Ιταλών, οι οποίοι, κατά την πρώτη εβδομάδα του πολέμου, κινητοποίησαν 463 σύγχρονα αεροσκάφη από βάσεις της Αλβανίας, της Ν. Ιταλίας και των Δωδεκανήσων. Πέρα από τη συντριπτική αριθμητική υπεροχή, η Ιταλία διέθετε εξελιγμένη πολεμική βιομηχανία, με δυνατότητες παραγωγής και επισκευής όλων σχεδόν των αξιόλογων αεροσκαφών που διέθετε η RA. Η ΕΒΑ βεβαίως δεν είχε τέτοιες δυνατότητες και κάθε απώλεια αεροπλάνου ήταν μη αναπληρώσιμη, καθώς η κατάληψη της Πολωνίας είχε στερήσει κάθε δυνατότητα προσπόρισης ανταλλακτικών ή νέων αεροσκαφών.
Κατά τις επιχειρήσεις παρουσιάστηκε έλλειψη πυρομαχικών και ανταλλακτικών για τα πυροβόλα, με αποτέλεσμα να αφαιρούνται για να ελαφρύνουν τα αεροσκάφη. Υπάρχουν αναφορές για περιορισμένη αποτελεσματικότητα των πυρομαχικών των πολυβόλων, ιδιαίτερα απέναντι στα βομβαρδιστικά. Σημαντικό πρόβλημα ήταν και η αναξιοπιστία των κινητήρων Gnôme Rhône. Επιπρόσθετα, οι χαμηλές θερμοκρασίες της τάξης των –20ο C, έκαναν την εκκίνηση και προθέρμανση των κινητήρων εξαιρετικά δύσκολη διαδικασία. Η ευρηματικότητα των Ελλήνων τεχνικών ξεπέρασε κάθε φαντασία, όταν έφτασαν να ρίχνουν μέσα στις δεξαμενές λαδιού ήδη ζεστό λάδι ή να τυλίγουν τους κυλίνδρους των μηχανών με βρασμένα πανιά. Τελικά, η προσαρμογή ενός στρατιωτικού κλιβάνου απολύμανσης στον κινητήρα έλυσε το πρόβλημα.


 

 ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΑΝΤΙΠΑΛΩΝ ΚΑΤΑΔΙΩΚΤΙΚΩΝ ΤΟΥ PZL P.24 ΣΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ ΤΟΥ '40

 

 

 

 

 

 

 

 

ΤΥΠΟΣ

CR32

CR42 «FALCO»

G50 «FRECCIA»

MC200«SAETTA»

Bf-109E-3 «EMIL»