 |
Ο Σωτήρης Σκάντζικας με τον μεγαλύτερο αδελφό του Σαράντη,
σε μιά φωτογραφία παρμένη στην Ν.Ροδεσία.
Μετά την Γερμανική εισβολή του 1941 και την κατάρρευση του μετώπου, διέφυγε στην Μέση Ανατολή και απο εκεί, στην Νότια Ροδεσία (σημερινή Ζιμπάμπουε).Εκεί συνέχισε την εκπαίδευσή του, στην σχολή χειριστών της RAF, στην οποία ο μεγαλύτερος αδελφός του Σαράντης, ήταν εκπαιδευτής.Το 1943 τοποθετήθηκε στην 336 Μοίρα ΔΒ της Ελληνικής Αεροπορίας που μόλις είχε ιδρυθεί, με προσωπικό που αποσπάσθηκε απο την 335 Μοίρα ΔΒ η οποία είχε ήδη πλούσια δράση κάτω απο την διοίκηση της RAF και πετούσε με αεροσκάφη Hurricane IIc.
Τον Ιούλιο του 1943, η διοίκηση της RAF αποφάσισε να προσβάλλει τις Γερμανικές δυνάμεις κατοχής στην Κρήτη, σε μια επιχείρηση με την κωδική ονομασία ”Θέτις”.
Σε αυτή έλαβαν μέρος πάνω απο εκατό αεροσκάφη απο πολλές μονάδες, μεταξύ των οποίων και η 336η.
Σίντι Μπαράνι. Αναμνηστική φωτογραφία χειριστών της 336 Μοίρας, μπροστά απο ένα Χἀρικαίην.
Ο Σ.Σκάτζικας είναι καθιστός, δεύτερος απο τα δεξιά.
Ο Σ.Σκάντζικας πετούσε σε έναν σχηματισμό που επιτέθηκε σε Γερμανικές θέσεις κοντά στο Ηράκλειο.
Συνάδελφοί του θυμούνται, οτι το αεροσκάφος του χτυπήθηκε και άρχισε να χάνει ύψος.
Το Χάρικαιην HL 607 ήταν καλυμμένο με λάδια και καπνούς.Λίγο αργότερα, ο Σ.Σκάντζικας έκανε αναγκαστική προσγείωση και συνελήφθη απο τους Γερμανούς.
Ο συνάδελφος του, Ελευθέριος Αθανασάκης,Σημ.1 δεν στάθηκε το ίδιο τυχερός.Χτυπήθηκε και αυτός και κατόρθωσε να προσγειώσει το αεροπλάνο του σε ένα μικρό χωράφι.Προσπαθώντας όμως να διαφύγει, προέβαλλε αντίσταση και σκοτώθηκε απο τους Γερμανούς που τον είχαν περικυκλώσει.
ποζάρουν μπροστά απο ένα Χάρικαίην ΙΙc.
Το στρατόπεδο αυτό, που ήταν τεράστιο (σε κάποια στιγμή έφτασε να έχει 10.000 κρατουμένους) ανήκε στην δικαιοδοσία της Γερμανικής Αεροπορίας (Luftwaffe). Διοικητής του ήταν ο Oberst (σμήναρχος) Friedrich-Wilhelm von Lindeiner-Wildau.
Βρισκόταν στην πόλη Σάγκαν (Sagan) της Κάτω Σιλεσίας (βλ. χάρτη), 160 χιλιόμετρα νοτιο-ανατολικά του Βερολίνου, μια περιοχή που μετά τον πόλεμο προσαρτήθηκε στην Πολωνία.
Ο Σκάντζικας, φτάνοντας στο στρατόπεδο πέρασε απο το καθιερωμένο ”τέστ” ασφαλείας που υποβάλλονταν όλοι οι νεόφερτοι.Αυτό γινόταν για την ανακάλυψη κατασκόπων, που υποδυόμενοι τους κρατουμένους, στέλνονταν στο στρατόπεδο απο τους Γερμανούς.
Τοποθετήθηκε στον Βρεταννικό τομέα του στρατοπέδου και πήρε τον αριθμό κρατουμένου 1822.
Στον τομέα αυτό είχε ιδρυθεί μία επιτροπή, που σκοπό της είχε την οργάνωση αποδράσεων. Επικεφαλής της ήταν ένας έμπειρος αξιωματικός, ο σμήναρχος Roger J Bushell, θρυλική μορφή και βετεράνος αρκετών αποδράσεων.
Τέτοιες επιτροπές, υπήρχαν σε όλα τα στρατόπεδα όπου εκρατούντο αιχμάλωτοι της ΡΑΦ.
Η απόδραση εθεωρείτο υποχρέωση όλων, όχι τόσο γιατί υπήρχε ανάγκη για να επιστρέψουν στην ενεργό υπηρεσία και στον πόλεμο, αλλά γιατί οι αποδράσεις ανάγκαζαν τους Γερμανούς να απασχολούν πολύτιμο ανθρώπινο δυναμικό και υλικό, στην αναζήτηση και σύλληψη των φυγάδων με αποτέλεσμα να φέρνουν αναστάτωση στην πολεμική προσπάθεια του Γ’ Ράϊχ .
Η τραγική όμως κατάληξη του πραγματικά τολμηρού αυτού εγχειρήματος, που έμεινε στην Ιστορία σαν η Μεγάλη Απόδραση θα θέσει υπο αμφισβήτηση την πρακτική αξία των αποδράσεων απο τα στρατόπεδα αιχμαλώτων και το υψηλό κόστος σε ανθρώπινες ζωές θα αποτελέσει ανασταλτικό παράγοντα για επιχειρήσεις ομαδικών αποδράσεων, μέχρι το τέλος του πολέμου.
Απο την άνοιξη του ΄43 λοιπόν, είχαν βάλει σε εφαρμογή ένα ριψοκίνδυνο σχέδιο για την απόδραση 250 κρατουμένων!
Η απόπειρα απόδρασης τόσο πολλών αιχμαλώτων ήταν κάτι το πρωτοφανές.Ποτέ αλλοτε δεν είχε σχεδιασθεί, ούτε επιχειρηθεί κάτι τέτοιο.
Το σχέδιο προέβλεπε το άνοιγμα τούννελ, που θα κατέληγε σε κάποιο σημείο έξω απο τα συρματοπλέγματα, στο κοντινό δάσος.Μέσω αυτού του τούνελ, οι φυγάδες θα έβγαιναν απο το στρατόπεδο και σε μικρές ομάδες, ακολουθώντας προκαθορισμένα δρομολόγια, θα κατευθύνονταν σε περιοχές της Γερμανίας απο όπου θα διέφευγαν σε άλλες χώρες και τελικά στην ελευθερία. Απο την επιτροπή ορίσθηκαν ομάδες εργασίας που ήταν επιφορτισμένες με διάφορα καθήκοντα: ασφάλεια, συλλογή πληροφοριών, κατασκευή εγγράφων, χαρτών και πλαστών χρημάτων, αμφιέσεων, απόκτηση και απόκρυψη υλικών, κλπ.
Με άψογη οργάνωση, ατέλειωτη εφευρετικότητα, υπομονή, και σκληρή δουλειά, η επιχείρηση μπήκε σε εφαρμογή και κράτησε σχεδόν ένα χρόνο. Ο Σκάντζικας, αμέσως μετά την άφιξή του στο στρατόπεδο, απέκτησε το παρατσούκλι ”Νικ” και μπήκε σε μιά απο τις ομάδες που άνοιγαν τα τούννελ, που ήταν …τρία και είχαν πάρει τις ονομασίες” Τομ”, ”Ντικ” και ”Χάρρυ”.
Η ιστορία του πώς ανοίχτηκαν αυτά τα τούννελ είναι πραγματικά απίστευτη.
Η απόφαση για την διάνοιξη τριών τούνελ σε διαφορετικά σημεία αντί ενός, πάρθηκε για λόγους ασφαλείας, με το σκεπτικό οτι εάν ένα απ’αυτά έπεφτε στην αντίληψη των Γερμανών, η όλη προσπάθεια δεν θα εγκαταλείπετο, αλλά θα συνεχιζόταν σε ένα απο τα εναπομείναντα.
Και πράγματι, το καλοκαιρι του ΄43, και ενώ το σκάψιμο είχε προχωρήσει αρκετά, ο ”Τομ” ανακαλύφθηκε απο τους Γερμανούς και καταστράφηκε.Σύμφωνα με το σχέδιο, το σκάψιμο στο ”Ντικ” Σημ.2 σταμάτησε και στο εξής χρησιμοποιήθηκε για απόκρυψη υλικού αναγκαίου για την απόδραση και η επιχείρηση συνεχίστηκε στο ”Χάρρυ”.
Το τούνελ αυτό είχε σκαφτεί σε βάθος 8,5 μέτρων και ήταν μήκους 102 μέτρων.Ξεκινούσε απο το θάλαμο διαμονής κρατουμένων αρ. 104, ένα μεγάλο ξύλινο παράπηγμα στο βόρειο άκρο του στρατοπέδου και κατέληγε αρκετά μέτρα έξω απο το συρματόπλεγμα.Ήταν αρκετά φαρδύ για να χωράει έναν άνδρα κανονικού μεγέθους, ξαπλωμένο επάνω σε ένα βαγόνι που εκινήτο σε ράγες, τοποθετημένες σε όλο το μήκος του!Υπήρχαν δύο ενδιάμεσοι ”σταθμοί”, που ήταν απλώς σημεία που είχαν διαπλατυνθεί περισσότερο, έτσι ώστε να χωρούν δύο άτομα ταυτόχρονα.Ακόμη, υπήρχαν σημεία εξαερισμού και το τούνελ ηλεκτροδοτήτο και ...φωτιζόταν σε όλο του το μήκος!
Ένα μεγάλο μέρος του υλικού που χρησιμοποιήθηκε στο τούννελ, προήρχετο απο Γερμανικά αποθέματα που οι κρατούμενοι είχαν αποκτήσει κλέβοντάς τα, ή και ακόμη αγοράζοντάς τα απο τους Γερμανούς!
Την άνοιξη του 1944, ένα σχεδόν χρόνο απο την έναρξη των εργασιών, όλα ήσαν έτοιμα και η επιτροπή που είχε την επίβλεψη του εγχειρήματος, όρισε την ημερομηνία για την απόδραση.
Η επιτροπή αποφάσισε για το ποιοί απο τους κρατουμένους θα έπαιρναν μέρος στην απόδραση.
Οι πρώτοι 30 διαλέχτηκαν σύμφωνα με τις πιθανότητες που είχαν να διαφύγουν.
Αυτό ήταν συνδυασμός πολλών παραγόντων, όπως οι προσωπικές ικανότητες, η καλή γνώση της Γερμανικής γλώσσας και οπωσδήποτε η προσφορά στην προετοιμασία της απόδρασης.
Η συμμετοχή των υπολοίπων αποφασίστηκε με κλήρωση.
Ένας- ένας, οι δραπέτες άρχισαν να συνκεντρώνονται στο παράπηγμα αρ. 104, όπου βρισκόταν η είσοδος του τούννελ που θα τους έβγαζε στην ελευθερία.Ο τελικός αριθμόςτων συγκεντρωθέντων, ήταν 220.
Η ”είσοδος” στο τούννελ ήταν πολύ έξυπνα καμουφλαρισμένη
κάτω απο την τσιμεντένια βάση μιάς
βαριάς σόμπας που θέρμαινε το παράπηγμα.
Ο Σκάντζικας, που είχε πάρει τον αριθμό 49 στην σειρά των υποψηφίων για την απόδραση, ντυμένος με ρούχα τροποποιημένα απο παλιές στολές και εργατική τραγιάσκα, είχε αποφασίσει να φύγει μαζί με τον σμηναγό B.A ”Jimmy” James, έναν Βρεταννό πιλότο βομβαρδιστικού Wellington, που είχε καταρριφθεί στις αρχές του πολέμου, είχε περάσει απο δύο άλλα στρατόπεδα αιχμαλώτων και είχε μεγάλη πείρα σε αποδράσεις (συνολικά 13!).
Σκοπός τους να κατευθυνθούν νότια, προς τα Τσεχοσλοβακικά σύνορα, και απο εκεί τα Βαλκάνια, με προορισμό την Ελλάδα, απο όπου (μέσω Τουρκίας), θα έφθαναν στην Μ.Ανατολή.
Όταν συγκεντρώθηκαν όλοι, και αφού έγιναν οι τελευταίοι έλεγχοι για να διαπιστωθει οτι ο κάθε υποψήφιος φυγάς είχε τα απαραίτητα έγγραφα και ατομικά εφόδια, άρχισαν να κατεβαίνουν στο στενό τούννελ.Η ώρα ήταν 22.30.
Η σειρά των κακοτυχιών άρχισε με μιά ξαφνική συσκότιση του στρατοπέδου, λόγω συμμαχικού αεροπορικού βομβαρδισμού. Όσοι την στιγμή εκείνη είχαν μπεί στο τούνελ, βρέθηκαν στο απόλυτο σκοτάδι, που δυσκόλευε και καθυστερούσε την ούτως ή άλλως προβληματική κίνηση τους σε αυτό. Γρήγορα, άναψαν αυτοσχέδια λυχνάρια που έκαιγαν....λίπος, και συνέχισαν την πορεία τους .
Όταν οι πρώτοι φυγάδες έφτασαν στην έξοδο του τούννελ, διαπίστωσαν με έκπληξή τους οτι αυτή δεν βρισκόταν ανάμεσα στα δένδρα του δάσους, όπως είχε υπολογισθεί, αλλά πολύ κοντά στο εξωτερικό συρματόπλεγμα του στρατοπέδου δίπλα απο μια υπερυψωμένη σκοπιά με προβολείς.
Αυτό σήμαινε, οτι υπήρχε φόβος να γίνουν αντιληπτοί απο τους σκοπούς και τις περιπόλους του στρατοπέδου, καθώς, βγαίνοντας απο το τούννελ, θα βρίσκονταν έστω και για λίγο σε ακάλυπτο έδαφος.
Αποφασίστηκε λοιπόν, να τοποθετηθεί κάποιος απο τους πρώτους που βγήκαν, στην σκιά των δένδρων του δάσους που απείχε περίπου είκοσι μέτρα, και με ένα σχοινί που θα κατέληγε στην τρύπα της εξόδου του τούννελ, να ειδοποιεί αυτόν που θα έβγαινε, για την τυχόν ύπαρξη περιπόλων, σκοπών κλπ.
Έτσι, άρχισε να γίνεται φανερό, οτι δεν θα προλάβαιναν να βγούν όλοι στην προκαθορισμένη ώρα.Παρ’ όλα αυτά η έξοδος συνεχιζόταν, έστω και με αργό ρυθμό.
Όταν ο 79ος φυγάς ετοιμαζόταν να βγεί απο την τρύπα στην άκρη του τούννελ, κατάλαβε λάθος τα συνθηματικά τραβήγματα στην άκρη του σκοινιού, που έρχονταν απο την άλλη άκρη.Το άτομο που είχε αναλάβει να ειδοποιεί μέσω του σχοινιού για την παρουσία Γερμανών στην περιοχή, μόλις είχε δεί ένα Γερμανό να πλησιάζει και τραβούσε το σκοινί δυό φορές, σημάδι για τον παραλήπτη να μείνει κρυμμένος.Αυτός δυστυχώς, κατάλαβε ακριβώς το αντίθετο και τα υπόλοιπα, όπως λένε, είναι ιστορία.Έβγαλε το κεφάλι του απο το άνοιγμα του τούνελ και βρέθηκε σχεδόν ανάμεσα στα πόδια ενός Γερμανού στρατιώτη, της εξωτερικής περιπόλου, που σχεδόν έπεσε μέσα στην τρύπα!
Όταν αυτός συνήλθε απο την έκπληξή του, έκανε μερικά βήματα πίσω, έστρεψε το όπλο του προς τον άτυχο Βρεταννό, πυροβόλησε -χωρίς ευτυχώς να τον πετύχει- και άρχισε να φωνάζει, σημαίνοντας συναγερμό.
Δύο ακόμη φυγάδες , ένας που δεν είχε προλάβει να φτάσει στο δάσος και αυτός που κρατούσε το σχοινί, σήκωσαν τα χέρια και παραδόθηκαν.
Η ώρα ήταν 04.55 της 25ης Μαρτίου.
Στον θάλαμο 104, δόθηκε η διαταγή να σταματήσει η επιχείρηση και 8 άτομα που βρίσκονταν ακόμη στο τούννελ, με βαριά καρδιά προσπάθησαν να συρθουν πίσω στο παράπηγμα.
Εβδομήνταεξι κρατούμενοι είχαν καταφέρει μέχρι εκείνη την στιγμή να εξαφανιστούν στην δασώδη περιοχή.
Σε λίγα λεπτά, όλη η Γερμανική φρουρά βρέθηκε στο πόδι.Οι Γερμανοί μπαίνοντας στην έξοδο του τούννελ κατέληξαν στην άριστα καμουφλαρισμένη είσοδο του”Χάρρυ” κάτω απο την θερμάστρα στο παράπηγμα 104.Ο θάλαμος περικυκλώθηκε απο ισχυρές δυνάμεις φρουρών και πολυβόλα στήθηκαν γύρω του.
Περίπολοι με σκυλιά, ξεχύθηκαν στην περιοχή ψάχνοντας για τους δραπέτες.Όλοι οι χώροι του στρατοπέδου, ερευνήθηκαν εξονυχιστικά.Κάθε κρατούμενος φωτογραφήθηκε και πάρθηκαν επανηλειμμένα προσκλητήρια.
Σημ.2 Το τούννελ ”Ντικ”, δεν
ανακαλύφθηκε ποτέ απο τους Γερμανούς! Πρόσφατα βρέθηκαν απομεινάρια του, με διάφορα
αντικείμενα που είχαν αποκρυβεί εκεί.
|
 |
|
 |
